Mou Lea kau
Minisita
Koe me'a ‘oku ‘asi mai ki tu'á ‘oku fakaaoao
‘ae Palemiá ‘ihe Kapinetí moe Pule'anga Tongá he ‘oku fai ‘ae
me'a kotoape ‘oku loto kiaí. ‘Oku mahino ‘oku fai ‘ae Palemiá
kihe ngaahi me'a ‘oku finangalo kiai ‘ae Tu'í. Pea ‘oku hange
leva ‘ae toenga ‘oe kau Minisitaá koha kau pasese moe kauvaka
‘oku fakaongoongo ke fusi la pe tuku la, l˘ taula pe fusi taula
‘o fakatatau kihe angi ‘ae ‘Eikivaká pe koe Meti.
Koe kau Minisitaá na'e fili pea fokotu'u
kihe ngaahi lakanga ‘o fakatatau ki honau malohinga ‘i honau
mala'e takitaha. ‘Oku ‘ikai koia pe ka koe kakai ako lelei, poto
mo maama 'onau lava ai ke kau ‘i hono alea'i ‘ae ngaahi ‘isiu
kotoape felave'i moe kakaí, mo'ui ‘ae kakaí, malu'i ‘oe kakaí
pea ke fakatupulekina ‘ae nofo melino mo ma'uma'uluta ‘ae mo'ui
fakasosiale mo faka'ekonomika ‘ae fonuá.
Kuo ‘osi fakamo'oni'i ‘ae fakaaoao ‘ae
Palemiá, ‘asili aí he kuo toki ‘asi mo'oni mai hono lanu totonú
‘aia na'e kei tuotuai pe kae ‘oua leva kuo ne ma'u ‘ae mafaí.
Na'e ‘asi ia ‘ihe ‘ene ta'etoka'i 'o fulihi ‘ae fakamatala
patisetí ‘ae Minisita Pa'angá. Koe me'a eni ‘oku ui koe
ta'etoka'i tokua ‘oku laka ange ‘ene ‘ilo faka'ekonomiká 'ihe
‘ilo faka'ekonomika ‘ae Minisita Pa'angá. Kuo ne toutou
fakamanamana'i ‘ae kau ngaue fakapule'anga ‘oku nau Taki mo
memipa ‘ihe PSA tokua ‘e vavé ni pe hano fakamalolo'i kinautolu.
Ko ‘ene ta'efie fakalelei moe kau Fakafofonga ‘oe kakaí he ‘oku
ne fiema'u kenau tomu'a kofesio mo vete hia kihe maumau ‘oe
16/11 moe ha fua ‘ae ‘u me'a ‘oku ne faka'ali'ali mai ai ‘a ‘ene
loto fakaaoao ‘ihe Kapinetí moe Pule'angá.
Koe pango taha kuo a'u kiai ‘ae fonuá ‘ihe
Taki ‘a Feleti Sevelé ko ‘ene hanga ‘o fakapulou'i ‘ae kakaí ke
‘oua tenau ‘ilo kihe ngaahi me'a ‘oku alea'i ‘ihe Falealeá moha
toe ngaahi ongoongo fakapolitikale kehe ‘oku felave'i moe
Pule'angá. Kuo ne tapuni'i ‘ae Letio moe TV Tongá ke ‘oua ‘e toe
fakamafola mei ai ‘ae ongoongo Falealea angamahení moha toe
ongoongo pe fakamatala fakapolitikale kehe. Koe me'a koe ‘oku
fakamafola meihe Letio moe TV Tongá koe ngaahi fakamatala pe
koia ‘oku loto ‘ae Pule'angá ke ‘ilo ‘ehe kakaí kae tanu kotoa
hono toé. Koe ‘ulungaanga moe ngaue ma'ulalo taha ia ‘oku fai 'eha
Pule'anga ‘oha fonua ko hono fakapulou'i ‘ae kakaí pea ta'ofi pe
fakangatangata ‘ae fakamatala moe ongoongo ‘ihe fonuá ke ‘ilo
kiai ‘ae kakaí. Kuo hoko ‘i Tongá ni pea ‘oku ta'engali moe
Palemiá he ‘oku ne fakamo'oni mai heni ta koiá koe tangata
taliangi ka ‘oku ‘ikai koha tangata Taki.
‘Oku tui ‘ae Sio Fakaanga ‘ae Kele'á
kuo taimi ke fai mo lea hake ha Minisita pe kau Minisita ke
ta'ota'ofi ‘ae fa'ifa'iteliha ‘ae Palemiá. Pea kenau
fakatokanga'i ko kinautolu ‘e hilifaki kiai ‘ae kakaí honau
mamahí pea fakaanga'i ko ‘enau ‘ilo pe ‘ae me'a ‘oku halá kanau
fakalongolongo pe. Tuku ‘ae ilifia kihe lakangá he koe teunga
fakataimi pe ia ka ke ‘ofa ‘ae kau Minisitaá ‘o ilifia kihe
mo'oní moe faitotonú he koe founga ia tene fakatau'ataina'i
kinautolú.
Ka neongo ‘ae ngaahi me'a ‘oku fakaanga'i
atu ‘i ‘olungá ‘oku ‘iai pe ‘ae fiefia moe nekeneka ‘ae kakai
tokolahi ‘oe fonuá koe'uhí koe loto lelei ‘ae Takí kae to hina
‘ae Pule'angá. ‘Oku totonu ketau fakamalo kotoa ai kia Feleti
Sevele ‘ihe faifai pea ne toki ala atu ke fakahoko ‘ae ngaue
‘oku mataotao aí ‘aia ko hono to mo toli ‘ae hiná ‘o fakatau atu
kihe maketi Siapaní. Ko Feleti na'e kau ‘ihe kau fuoloa pe
paionia ‘oe uta hina ki tu'apule'angá pea pehe foki kihe
Tu'ipelehaké (Mailefihi). Mou ‘eke pe kihe kau to hina ‘ihe ongo
Kautahá ni ‘aia koe Squash Export moe MBF pea ‘e ma'u mei ai ‘ae
faka'uto'uta kihe teu to hina ‘ae Pule'angá.
Koe founga eni ‘e lava ke tokoni kihe
pa'anga humai ‘ae Pule'angá ke fakalahi ‘aki ‘ae pa'anga meihe
Tute moe tukuhau ‘ae kakaí. ‘E lava ‘ehe pa'anga hiná ‘o tata
‘ae mo'ua ‘oe no ki Siainá pea ‘e toe toto atu ‘o kapau ‘e lava
‘ehe Palemiá ‘o alea'i ke totongi fo'i hina ‘ae no ‘ae $118
miliona ‘oku laú. Pea toe hanga ‘ehe to hina ko ‘eni ‘ae
Pule'angá ‘o totongi atu ai ‘ae $7 miliona na'e no ‘ehe kosilió
kae toki tata ‘ehe kau to hiná ‘o to'o ‘ae 10˘ meihe kilo hina
kotoape. ‘Oku ‘ikai foki totonu ke totongi ‘ehe kau to hina
fo'oú ‘ae no ‘ae kosilio hiná moe kau to hina motu'á.