RUGBY FOOTBALL UNION  

October 17, 2007                                        News You Can Trust!!                                      Volume 7

FIVE STAR Finances Co. Ltd.

 

Tel.: 23-429

Fax:  24-786

fivestar@kalianet.to

Home

OSB Store & Fast Food

at Railway Rd.

The best in town!

Call: 25-477 or 28-957

Maama'anga Sanuali - Siulai '07

Kolomu

'Akilisi Pohiva

Cricitical Eyes of the Kele'a

No. 4 - Tourism Rep in Hawaii

No. 3 - Speak up ministers

No. 3 - Mou lea kau minisita

No. 2 - Kalafi Moala's criticism of well-known journalists

No. 1 - Different rules for Fiji and Tonga

Kolomu Ha'alofonua -

Ko e ha 'oku ta'emali ai 'a e tu'i?

Kolomu Manutala'aho

Kolomu 'a Rev. Siupeli Taliai

Ko Samiuela mo Saula

Ko 'Aisea mo e Politikale

Ko 'Ilaisia mo 'Ehapi

Kolomu 'a Patelesio Finau

'Oku tonu ke kau 'a e siasi he politikale

Should the church be involved in politics?

Kolomu 'a 'Akilisi Pohiva

Tuku'au Fakapolitikale mo hono ngaahi ha'aha'a

Kolomu 'a Mele 'Amanaki

Fakafisi na'a hoko ha me'a

Kolomu 'a e PSA

Fika 12 - Sune 6, 2007

Fika 11 - Me 30, 2007

Fika 10 - Me 23, 2007

Fika 9 - Me 16, 2007

Fika 8 - Me 11, 2007

Fika 7

Fika 6 - 'Epeleli 17, 2007

Fika 5 - 'Epeleli 10, 2007

Job Vacancy - Accounting Officer

Fika 4 - Ma'asi 28, 2007

Fika 3 - Ma'asi 21, 2007

Fika 2 - Feb. 27, 2007

Fika 1 - Feb. 20, 2007

Kolomu 'a Mele 'Amanaki

Fika 1

Polokalama 'Analaiso TV OBN

(Fai 'e Sangster Saulala & Dr. Tu'i Uata

Analaiso Fika 1

'Analaiso Fika 2

'Analaiso Fika 3

Kolomu Viliami Pasikala

E-Mails:

tongastar@yahoo.com

tongastar@hotmail.com

KAUTAHA ‘AE KAU NGÄUE FAKAPULE’ANGA/ (PSA)

Ngaahi Ongoongo & Fanongongo

1. Kuo lava ‘eni ‘ae uike ‘e 3 hono fakahū ki he Palēmia/ ‘etau kole ke fakalōloa ‘etau MOU/ kā ‘oku te’eki ai ke ma’u ha tali ‘i hono ‘ave ‘ae ‘atikolo/ ni ki he pepa ke paaki/. ‘Oku tukuange ‘ae faingamalie ke fai mai ha tali ‘ae Palēmia ki mu’a ‘ihe faka’osinga ‘o ‘Epelei/. Mou fakaongoongo mai pē kau Mēmipa.

2. Kuo lava lelei ‘ae savea na’e fakahoko/ pea ‘oku kei fai hono ‘analaiso pea ‘e toki fakahoko atu hono ola/ mo ‘ave ki he Palēmia homou loto/ fekau’aki moe hiki vāhenga moe fakalelei fakapolitikale/.

3.  ‘E kamata to’o hotau ngaahi ‘inasi/ ki he’etau Kautaha Nō (Credit Union) he vahe ‘oe uike/ ni pē ko e vahe hoko/. ‘E toki fakaava faka’ofisiale leva ‘etau CU ki Siulai mo kamata ai pē mo e ngaahi kole nō. ‘Oku lolotonga takai atu ‘ae Sekelitali/ ke ‘ai ho’omou ngaahi tā pāsipōoti ke ‘ai ki ho’o ngaahi kaati ID mēmipa/.

3. Na’e hā mai he Televisione Tonga/ ‘ae Fakahinohino Lao Pule/ (FLP - Solicitor General) ‘oe Potungaue Lao ‘ae Pule’anga/, Linda Folaumoetu’i, he pō Falaite kuo ’osi / ‘o fai mai hono fakaikiiki ‘oe Lao mo e ngaahi Tu’utu’uni (regulations) ki he kau Ngāue Fakapule’anga/. ‘Oku tau fakamālō ‘ihe ngaue lahi ko eni/ kapau ko e polokalama/ na’e fakataumu’a ke mahino ki he kau Ngāue Fakapule’anga/ ‘enau totonu fakalao/ moe tu’utu’uni ‘ae Lao/. Pea na’e totonu ke fakahā mai mai ai mo ‘enau ngaahi totonu fakakonisitutone/. Kapau leva na’e fakataumu’a ‘ae polokalama/ ke fakailifi’i ‘ae kau Ngāue Fakapule’anga/ ‘oku kole fakamolemole atu ‘ae PSA ke tuku ‘ae fa’ahinga ngāue pehē ia he’ikai ma’u ai ha lelei ia ‘ae Pule’anga/ moe Fonua/

Ko e me’a ‘oku mahino ki he Poate Pule/ ki he ‘uhinga ‘oe fo’i polokalama/, na’e ma’u ‘e he’etau Sekelitali, Mele ‘Amanaki, ha tohi fakafo’ituitui kiate ia ‘ihe uike atu mei he FLP ko e ‘uhi/ ko ‘etau Kolomu na’e ha ‘ihe Kele’a ‘ihe ‘aho 21 ‘o Ma’asi/ fekau’aki mo hono tuku fakataimi ia ki tu’a mei he ngāue fakapule’anga/. ‘Aia na’e/ pehē ai ‘ehe FLP na’e hangē ‘oku tukuaki’i ‘ehe’etau Kolomu/ na’e kau ‘ae Minisitā Lao mo ‘Ateniseniale/, ‘Alisi Taumoepeau, he tu’utu’uni ke tuli fakataimi ai ‘ae Sekelitali mei he ngāue/. Na’e hā ‘ihe tohi/ ni na’e ‘ikai kau ‘ae Minisita Lao/ ‘ihe ngāue (process) na’e tuku ai ‘ae Sekelitali/ ki tu’a he na’e fai fakatatau ‘ae ngāue ko ia/ ki he Ngaahi Tu’utu’uni ki hono Fakahoko ‘ae Ngaahi Tautea ‘ihe Ngaue Fakapule’anga/ (Public Service Disciplinary Procedures Regulation 2003) he na’e fai ‘ae ngāue koia/ ‘ehe Komiti ‘o hange ko ‘ene fakamatala he televisione/. Fakatatau ki he Tu’utu’uni/ ‘oku kau ki he Komiti ko eni ‘ae FLP/, ‘Ulu ‘oe Potungāue Ngoue/ (Peni Vea), Sekelitali Le’ole’o ‘oe PSC/ (Nunia Mone) mo e ‘Atita Seniale/ (Pohiva Tu’i’onetoa). Pea na’e pehē ai ‘ehe FLP/ ko honau fakatongia mei he Potungāue Lao/ ke fai ‘ae fale’i fakalao kihe kau Komisiona/ (PSC) ‘ihe founga fakapolofesinale, tau’atāina mo ta’eilifia ‘o ‘ikai uesia ‘iha me’a fakafo’ituitui.

Na’e tali ‘ehe Poate Pule/ ‘ae tohi ‘ae FLP/ he uike kuo’osi/ ko e ‘uhi ‘oku ‘ikai koe Kolomu ‘ae Sekelitali/ ka koe kolomu ‘ae PSA pea na’e totonu ke faitohi mai ‘ae FLP ki he Poate Pule/. Na’e fakahā ki he FLP ‘oku fua (responsible) ‘ehe Minisitā ‘ae ngaue/fale’i (lelei pē kovi) ‘oku fakahoko he’ene kau ngāue/. Kapau ‘e faka’ilo ha taha ngāue he Pule’anga/ ‘ihe Fakamaau’anga/ (‘ehe Kakai/ pe ha tokotaha ngāue) ‘o makatu’unga ha ngāue ta’efakalao kuo fakahoko, koe Minisitā moe Pule’anga/ ‘oku faka’ilo/ kae ‘ikai koe tokotaha Ngāue Fakapule’anga/. Ko e fakatātā mahino ‘oku ofi mai kia kitautolu/, ko e ngāue koia na’e fai ‘ehe kau Sōtia ki hono fakakau ‘o ‘etau Palesiteni/, Dr. ‘Aivi Puloka, pea mo e Sekelitali/ he Lisi ‘Uli’uli (Black List) ‘i Tīsema ‘oe ta’u kuo’osi/ ‘o ta’ofi ai ke ‘oua tena folau ki tu’apule’anga/ mo ‘alu ki he ‘api nofo’anga/. Na’e ‘ikai faka’ilo ‘ae kau Sōtia na’e ‘ihe timi na’a/ nau fai ‘ae fa’u (compile) ‘oe Lisi ‘Uli’uli/ ka na’e faka’ilo ‘ae Minisitā Tau Malu’i Fonua/, Minisitā Polisi/, Palēmia/ mo e Pule’anga Tonga/.

Na’e toe fakahā foki ki he FLP na’e ‘osi fakahū ‘ehe Minisitā Ngoue, Me’atokoni,Vao ’Akau Lalahi & Toutai/ ‘ae launga’i ‘oe Sekelitali/ ki he Kapineti/ ‘i Tisema 2006/ pea ko e Minisitā Lao mo ‘Ateniseniale/ ‘ae fale’i fakalao ‘ihe Kapineti/ ‘aia ko e fakamo’oni ta’etoeveiveiua ia na’e kaunga tonu pē ‘ae Minisitā/ ni ki he me’a na’e hoha’a mai kiai ‘ae FLP/ he’ene tohi/.

Na’e toe fakahā foki ki he FLP ‘oku toki mahino pē ‘ae fakapolofesinale, tau’atāina mo ta’eilifia ha fale’i fakalao ‘o kapau ‘oku nau vakai’i ‘ae keisi/ ‘o fakafehoanaki mo e ngaahi keisi ki mu’a ‘oku nau natula tatau/ pea ngāue ‘aki ‘ae konisesini/ (commonsense approach) ki hono fakahoko ‘ae Lao/ pea hiliō ai ‘ae Konisitutone ‘oe Fonua/. Hangē ko ia na’e hā ‘ihe’etau Kolomu ki mu’a/, na’e fokoutua ‘ae Minisitā Lao/ ‘ihe faka’osinga ‘oe 2005/ ‘ihe tukuaki’i ‘oku natula tatau moia ‘oku tukuaki’i kiai ‘a ‘etau Sekelitali (fakafepaki ki he kau Taki) pea neongo na’e fai ‘ae ngāue ‘ae Kapineti/ ke ne fakafisi mei hono tu’unga (FLP ‘oe 2005)/ ka na’e ‘ikai te nau tuli fakataimi ia ki tu’a. Kapau ‘oku lava pē ‘ae fakatonutonu/ ‘ihe loto’i Pule’anga/ ta’efai ha tuli ki ha ‘Ulu’i Potungaue, ko e hā ‘oku ‘ikai fai tatau ai ki he kau Ngāue Fakapule’anga/. Tukukehe kapau na’e kaiha’asi ‘ehe Sekelitali/ ha pa’anga lau mano mei he Pule’anga/ pea ‘oku taau ke tuku ki tu’a kae fai ‘ae fakamaau/. ‘Oku mahino lelei heni ‘ae filifili mānako moe sio fakafo’ituitui he ngāue na’e fai/.

Ko e ngaahi me’a eni kuo tau fakatokanga’i kuo hoko he ngaahi fakamaau ‘oku fai ‘ihe loto’i Pule’anga/ (PSC, Kapineti pe Falealea) ha ngāue hala he loto’i Pule’anga/(1) ka faihala ha tokotaha ngāue, ‘oku tomu’a tautea pē ‘ihe tu’u ‘ae Lao/ kae ‘ikai fakatokanga’i ‘ene totonu fakakonisitutone/; (2) ka faihala ha ‘Ulu’i Potungaue ‘oku fakatou vakai’i ‘ae tu’u ‘ae Lao/ mo ‘ene totonu fakakonisitutone/; (3) ka faihala ha Minisitā ‘oku vakai’i pē ’enau totonu fakakonisitutone/ (‘aia koe fili kinautolu ‘ehe Tu’i/) kae mate ‘ae Lao/; (4) pea ka faihala leva ha mēmipa mei he Fale ‘oe Tu’i/ pea ‘oku fakatou longo mate pē ‘ae Lao/ moe Konisitutone/ ia. Mālie lahi e!! Na’e ‘ave ‘ae Kolomu ni ke paaki ‘oku kei fakaongoongo pe ‘ae Sekelitali ‘aia ko e lava ‘aki ‘eni ‘ae uike ‘e 10 ‘ene ‘i tu’a/.

Pa’anga Vāhenga Malōlō

Na’e ‘iai ‘ae fakahoko mai ‘ehe tokolahi ‘oe kau Mēmipa/ lolotonga ‘ae Savea/ ‘enau hoha’a ‘ihe’enau lau ‘ihe Taimi ‘o Tonga/ fekau’aki moe pehē tokua na’e ‘alu ‘ae CEO ‘o ‘etau Poate Vāhenga Malōlō ‘o vakai ke ‘inivesi ‘etau pa’anga/ ‘iha langa hotele ‘i Vava’u. Na’e ‘osi fai ‘ae ‘eke ‘ae me’a/ ni ki he taha ‘o ‘etau Fakafofonga ‘ihe Poate/ Vāhenga Malōlō pea na’a/ ne pehē ‘oku te’eki ke fakahū ange ha me’a pehē ki he Poate/ pea ‘oku ‘ikai ha’ane ‘ilo kiai. Ko e ‘uhī ko e toe ‘asi mai ‘ihe ‘atikolo ‘e taha ‘oe Kele’a ‘ihe uike atu/ fekau’aki moe me’a tatau moe ngaahi fakamole ‘oku fai‘aki ‘etau pa’anga vāhenga malōlō ko ‘etau toki ‘ilo e kiai; mo e fu’u tokolahi ‘ae kau Minisitā ‘oku kau he’etau Poate/ ka ‘oku ‘ikai ha’anau peni ‘e taha ki he’etau pa’anga/, kuo lahi ‘ae telefoni mai ‘ae kau Mēmipa ‘o hoha’a ki he me’a/ ni. Ko ia na‘e fai ‘ehe Poate Pule/ ‘ae tohi ‘o fakafofonga’i kitautolu ke fai mai ha fakamatala ‘etau CEO ki he ngaahi me’a/ ni. ‘Oku totonu pē ke tau tokanga ki he’etau pa’anga/ he ko e fu’u pa’anga lahi ‘ae $50 miliona, ke mahino ‘oku malu pea ke totongi mai ‘ehe Pule’anga/ ‘ae pa’anga la’i pepa ‘oku nau ‘omai/, he ‘oku mahu’inga tatau pe ‘ae pa’anga la’i pepa/ moe ngaahi pa’anga loi ‘oku tufaki holo ‘i Tonga/ ni. Fakamālō ki he Fakafofonga Fika 2 ‘o Tongatapu/ ki he Falealea/ hono fakamanatu mai ‘ae me’a/ ni na’a tau ‘ohovale pē kuo toe ha’u ha fu’u tokotaha fakakata ‘o ‘ave ‘etau pa’anga/ ‘o hangē ko pa’anga talifaki ‘ae Pule’anga/.

Ka ‘oku mou fiema‘u ha toe fakamatala pē tokoni ki ha’o lāunga pea ke fetu‘utaki mai ki he fika telefoni 52-899. Lau ma’u pe he KELE’A/ mo e Tongastar/ (www.tongastar.com) ke ke ‘inasi he ngaahi langa ngāue ho‘omou Kautaha/.

In Unity & Solidarity

HO’OMOU POATE PULE

Dataline Systems

"The  Computer Doctor"

Call:  27-773

 

New Millennium

Motors

"Drive in Class & Style"

@ Hofoa or Ha'ateiho

Call:  Lesieli Namoa

Tel:  (676)22-691

Tonga*Star* & Kele'a Letters

Ki he 'Ikale Tahi - Rev. Tu'itupou Kaea, Pomona, USA

'Oku ta'efakalao hono ta'ofi e lea 'a e kau fakafofonga - Siaosi T. Makaafi (Salt Lake City, Utah)

Kuo polo'uto e faihala, hikisia mo e fieme'a he kau taki Tonga - Ma'upale

Tuku e fakakauleka Kalafi mo e Taimi - David Kolo

Tongasat mo e tu'unga satelaite 'a e pule'anga - David Tapiaka (NZ)

Nusinusi e lelei fakalukufua - Matava'inga

Tuli Palemia mei he A3Z - Sio TV

Palemia ma'ulalo taha 'a Tonga - Kau inu kava

Sione Taumoepeau mo e kau te'epato - Matu'a Tauhifanaua

Lahi loi Taimi 'o Tonga - Temo Mo'oni

Fale e Tu'i mo e laui miliona 'a e fonua - Kainanga e fonua

Poupou ki he Poate 'Akapulu - Fe'ao & Lotu Vunipola (Bristol, UK)

PM's delay tactic is selfish, foolish... - Paul (Nuku'alofa)

'Ai ha me'afua kasa fo'ou - Ta'efiemalie

To'o Tupou V mei he 'ulu Siasi SUTT - Faifekau mateaki SUTT

Manilala mo e Maliuana - Tala kei Kapa